| ტიპი: | ხელნაწერი | |
|---|---|---|
| დასახელება: | ზომხა-ახალი წლის დღესასწაული სვანეთში (გვ.5.) | |
| დასახელება (ორიგ.): | ზომხა | |
| ავტორისეული აღწერა: | მასალა ჩაწერილია მულახის თემის სოფელ ჟამუშში. 1946 წელს | |
| შინაარსი: | ლალაშს (გობს) ჩამოიღებს და დადგამს ფიქალზე (ღუმელზე). მერე უკვე მეორედაც აუხნის ხელს ოჯახის წევრებს / ჩაუტარებს ხელის ახსნის (ლიშიაში) რიტუალს; აუხსნის ხელს მთავარ სარიტუალო პურით (ფუსნა მუჟეღით) და თითო სეფისკვერით, იმიტომ რომ ხელცარიელი, რა თქმა უნდა, არ შეიძლება ხელის ახსნა, ხელის შენაცვლება (შიმი ლიფუშდე). მერე უკვე გარე მეკვლე მიდის. და ამ სახლში უკვე მოდიან სხვები, ყველანი ისინი, ვისაც სიამოვნებთ ამ ოჯახში მოსვლა და ამ სახლის ხელის ახსნა, ხელის შენაცვლება. ახალი წელი არის დღესასწაულების დასაწყისი, ამიტომ ამ დღეს მხოლოდ დაიბედებენ „დაიმთვარევენ“ (ჟი იდშდოლეხ) მუშაობას, თორემ მუშაობით მაონცადამაინც არავინ არ მუშაობს. ახალი წლის დღესასწაულის გამართვა ბევრ ოჯახს სჩვევია. ამიტომაც საახალწლოდ ყველა ამზადებს საკლავს. ამ საკლავს ჰქვია საახალწლო (ლეზომახ). მოიმარაგებენ არაყს და დაპატიჟებენ სხვა ოჯახებს და ქეიფობენ ახალი წელს, დღისაითაც და ღამითაც. მეორე წელს მეორე მოსახლე გააკეთებს ამგვარადვე. დღესასწაულების მასპინძლობისას წესია, რომ რამდენი კაციც არის ერთ მოსახლესთან, იმდენივე უნდა იყოს მომავალ წელს მეორესთანაც. თუკი რომელიმე კომლი, მოსახლე უფრო მრავალრიცხივანია, მაშინ საგანგებოდ გადაუდებენ მათ ულუფას, მათ წილს. ახალ წელს არც მიცვალებულებისთვის სუფრის კურთხევა გვჩვევია და არც ცხობა. მთავარი სარიტუალო პურის (ფუსნა მუჟეღის) ჭამა ქალებისთვის არ შეიძლება, აკრძალულია! მხოლოდ კაცებისთვის შეიძლება! მთავარ სარიტუალო პურს „ფუსტის წინამძღოლს“ (ფუსნა მუჟეღს) დაჭრიან ლიფანეს კვირეულის (ადგომის) წინა დღეს, როდესაც დაბედებას, დამთვარევებას (ლიდშდოლეს) დაამთავრებენ. მაგრამ დაჭრამდე ჯერ საბძელში თივას და ახოს (უეხს) აუხსნიან ხელს (აშიაშეხ), მერე კი დაანაწილებენ და შეჭამენ. | |
| დამატებითი ინფორმაცია: | ტექსტი სვანურიდან ქართულ ენაზე თარგმნა ქეთევან მარგიანმა | |
| თემი: | მულახის თემი | |
| სოფელი: | ჟამუში | |
| ტერიტორია: | ზემო სვანეთი | |
| წელი: | 1946 | |
| მასალა: | ქაღალდი, მელანი | |
| ზომები: | 20სმ × 17სმ | |
| მდგომარეობა: | დამაკმაყოფილებელი | |
| დაზიანებები: | ||
| თეგები: | აშიაშეზომხალემზირლოცვანაჭშხუნვარხული | |
მსგავსი ტიპის დოკუმენტები, რომლებიც ასევე შექმნილია ამავე ადგილებში (მულახის თემი, ჟამუში, ზემო სვანეთი)
თეთრი ფხუ არის ხორცის აღაბის მერე ორშაბათს, ლოცვა სრულდება დიდი ღმერთი...
მეორე დღეს არის ნათლისღება, წყალკურთხევა (განცხდაბი). (შდრ. ძველი ქართ. ...
აიას მერე მეორე კვირადღეს ბაია (ბა) ჰქვია. იმ დღისთვის ქალები ხორბლის ...
დღეს გობში (ლალშში „სათესურში“) ჩააწყობენ და ამაში აქვთ ასევე წერექვის...
ცუდი პარასკევი ჰქვია პარასკევს აღაპების კვირეულში. იმ დღეს რომ არ შეიძ...
ძველ დროში ერთი კაცი, რომელსაც მაღალი ხმის ტემბრი (დიდი ხმა) ჰქონდა, სახა...
17/04 სკარხალხêნ 30/04 მერე, ხუთშაბათ დღეს სეტყვის საწინააღმდეგოდაა უქმე. მთე...
მეორე დღეს, ორშაბათს თçეთნე ფხუ ჰქვია. ამ დღეს ყველაფერი დასარეცხია: ტაბგა - მაგ...
ეკლესიის მინაშენის (ლადბაშის) გარეთ ერთ ადგილას და დაანთებდნენ ვეებრეთელა ...
გუნუაანთ ჩამეგიანთა ერთ–ერთი წინაპარი (ხოშა) დაჭერილი ყოფილა კ...
ლალხორი ეწოდება ოქტომბრის პირველ კვირას. ამ დღეს ყველა ღმერთს ეწირებოდა ლემზირებ...
იქვე მოიყვანენ მღვდელს. მღვდელი რომ აკურთხებს ტაბლებს, კურთხევისთვის აძ...
სხვა ტიპის დოკუმენტები, რომლებიც ასევე შექმნილია ამავე ადგილებში (მულახის თემი, ჟამუში, ზემო სვანეთი)
საფუარის დასაყენებელი ხის კასრი ...
ფოტოზე მოცემულია მულახის თემის ტერიტორია...
არყის ხისგან სამამაკაცო ლამპრების დამზადება მიცვალებულთა სულების მობრძანების დღ...
ფოტოზე ხის ძველი წისქვილია აღბეჭდილი...
სულის მოსახსენებელი სუფრა მიცვალებულის სახლში ...
მარიამობა მულახში...
სახლების დიდებით შემოვლა გარდაცვლილ სულთა წასვლის დღეს (ლიფანალის დასრულებისას)...
გარდაცვლილთა სულების მიღება-გამასპინძლება "ლიფანალის" დღეებში...
ხის მორისგან გამოთლილი წყლის ჭურჭელი ...
წლისთავზე გარდაცვლილი ქალისთვის სუფრის კურთხევა მღვდლის მიერ...
ხის ჯამი ...
სამიწათმოქმედო იარაღები-გუთანი და გუთნის ნაწილები განმარტებებით ...